Hoe werkt hegemonie?

dec 6, 2015 by

Hoe werkt hegemonie?

Vaak wordt er gesproken over de Amerikaanse hegemonie in de wereld of het belang van een multipolaire wereld, maar hoe werkt hegemonie nu eigenlijk? Waarom werkt hegemonie imperialisme in de hand?

Hegemonie in de geopolitiek betekent dat een staat of cultuur een duidelijk overwicht heeft over andere staten en culturen. Dit overwicht levert deze staten en culturen duidelijke voordelen op. Zo wordt de taal van een hegemon gemakkelijker elders gesproken en wekt een militair overwicht van de hegemon ontzag, waardoor er minder kans is op agressie.

Het mes snijdt echter aan twee kanten – landen die economisch, cultureel en militair zwak zijn hebben meer kans op agressie. Daarom zullen kleinere landen de steun opzoeken van hegemonen. Dat kan op verschillende manieren, zoals het aangaan van bondgenootschappen, maar ook door het cultureel spiegelen aan de hegemon. Zo heeft een klein land als bijvoorbeeld Estland het NAVO-bondgenootschap van NAVO nagestreefd en het eigen land omgevormd tot een parlementaire democratie om de steun te zoeken van de Verenigde Staten. Dat probeert Oekraine nu ook.

Zodoende heeft de hegemon profijt van een dominantie positie, maar brengt deze ook lasten met zich mee. Als een land als Rusland de militaire mogelijkheden heeft om elders in de wereld in te grijpen, zullen zwakkere landen die een beschermer zoeken eerder de steun zoeken van Rusland. Als een land zich volledig op Rusland richt, dan wordt dat land gezien als een vazal van Rusland en wordt Rusland ook geacht dat land te beschermen om andere vazallen te overtuigen dat Rusland hen daadwerkelijk kan beschermen.

Een hegemon wordt met andere woorden door de dominante positie uitgedaagd om ‘iets’ te doen, aangezien dat van de hegemone staat wordt verwacht. Het nalaten van ingrijpen of het falen zal worden opgevat als een mindering van de hegemonie. Zodoende kan een hegemon soms tegen wil en dank in een conflict worden gezogen. Zo viel in 2008 Georgië de deelrepublieken Abchazië en Zuid-Ossetië binnen in de veronderstelling dat hij werd gesteund door de NAVO. Dat gebeurde echter niet en als gevolg hiervan is Georgië (tijdelijk?) uit de baan van de Amerikaanse invloedssfeer geraakt.

Een ander goed voorbeeld is de Koude Oorlog waarin de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie overal in de wereld ingrepen om hun (vermeende) belangen te verdedigen. Soms werd men daartoe gedwongen omdat de ander er gewoonweg was, zoals de Amerikaanse aanwezigheid in Afghanistan in 1979. Dit leidde er toe dat landen in een burgeroorlog verzeilden als gevolg van het feit dat de Russische en Amerikaanse hegemonen hun steun achter verschillende facties opvoerden.

Hegemonie en imperialisme zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en staan los van ideologie – communisten en kapitalisten hebben dezelfde neiging tot dominantie. Het gebeurde zelfs dat de communistische broederlanden China en Rusland in zuidelijk Afrika verschillende bewegingen steunden die bij wijlen tegen elkaar vochten. Dat kwam omdat China ook een hegemon-positie nastreefde. Zo won in Zimbabwe de ‘Chinese’ ZANU van Mugabe van de ‘Russische’ PF tijdens het conflict tegen de blanke minderheidsregime in Rhodesië tijdens de jaren 1970.

Hegemonie (het hebben van overwicht) leidt met andere woorden tot imperialisme en conflict met andere hegemonen om vazallen. Hegemonen hebben vazallen nodig om grondstoffen en afzetmarkten te verzekeren (en af te sluiten van anderen) en de vazallen hebben hegemonen nodig voor bescherming tegen agressie van hegemonen. Er bestaat niet iets als echte volledige zelfstandigheid – ieder land heeft een formele of informele beschermheer in de vorm van een hegemon. Een goed voorbeeld van een land dat zich hieraan wilde onttrekken is het Libië van Khadaffi, die uiteindelijk geen hegemone vrienden meer had en als gevolg werd aangevallen zonder dat er iemand voor hem opkwam.

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.