Boekbespreking: De verschrikkelijke Janmaat

okt 25, 2015 by

Boekbespreking: De verschrikkelijke Janmaat

Janmaat was in de jaren 1980 en 1990 het ‘bête noire‘ van links Nederland. Hij werd beschouwd als een fascist die alles belichaamde waar links een hekel aan had: burgerlijkheid, nationalisme, afkeer van vreemdelingen. Joost Niemöller heeft in zijn boek ‘De verschrikkelijke Janmaat’ getracht een meer genuanceerd beeld te scheppen van Hans Janmaat en zijn Centrumpartij (verder: CP), later Centrumdemocraten (verder: CD) genoemd.

Het boek is goed geschreven en leest dan ook snel weg. Het bevat thematische hoofdstukken, die soms een zekere overlap kennen maar het de lezer wel mogelijk maken om van het ene naar het andere hoofdstuk te springen. Inhoudelijk is het boek sterk gedocumenteerd en de schrijver weegt de bronnen ook goed tegen elkaar af – er ligt een hoop onderzoek aan ten grondslag, inclusief interviews met oud-partijleden en naasten van Janmaat.

De schrijver probeert met talloze bronnen een tijdsbeeld te scheppen en daar slaagt hij grotendeels in. Toch krijgt men de indruk dat in de laatste 5 hoofdstukken de motivatie wegvalt. Het hoofdstuk over het uiteenvallen van de CP komt chaotisch over en in het laatste hoofdstuk lijkt Janmaat-weduwe Wil Schuurman voortdurend aan het woord. Er is daarentegen veel liefde gestoken in bijvoorbeeld de hoofstukken over de juridische vervolging en het geweld tegen de CP/CD.

Uit het beeld van Janmaat en de CP, dat in dit boek wordt geschapen, blijkt de CP/CD helemaal niet het acute fascistische gevaar waar destijds voor werd gewaarschuwd. De ledenaantallen werden schromelijk overschat (p92) en de ideologie was strikt genomen niet fascistisch (p70). Het was een kleine club, een mengeling van intellectuelen (Brookman, Bruyn, Giesen en Vierling) en meer ‘vrije jongens’ (Graman, Hofman, De Wijer en Konst). De partij was niet bestand tegen de externe spanningen en daar ging niet alleen de partij aan ten onder, maar menig leven werd er door verwoest.

Er zijn opmerkelijke observaties uit het boek op te maken. Zo lijkt radicaal-rechtse partijvorming in Nederland steevast verbonden met homosexuele netwerken. Zo ontmoeten CP-kaderleden Brookman en Vierling elkaar aan de dinertafel van Willem Oltmans (p209). Pim Fortuyn was ook openlijk homosexueel, evenals zijn rechterhand in Rotterdam, Michiel Smit, die tussen 2003 en 2007 de partij NieuwRechts leidde. Janmaat steekt flets af tegen deze flamboyante en meer intellectuele figuren. Tevens speelt Rotterdam telkens een belangrijke rol in de partijvorming.

Niemöller heeft zeker geen apologie voor Janmaat geschreven. Zo fakkelt hij Janmaat’s doctoraalscriptie af (p224), voor zover zijn scriptiebegeleiders dat al niet deden, en haalt hij de affaires van Janmaat met vrouwen van CP-kaderleden aan als een oorzaak voor het uiteenvallen van de CP (p284), alsmede zijn solistisch optreden. Hier komen we op een kritiekpunt: geen enkele politieke partij kan de externe spanningen aan waaraan de CP en CD zijn blootgesteld. Bovendien spelen sexuele affaires (en alcoholisme) in elke politieke partij een grote rol.

De meest ontluisterende conclusie na het lezen van dit boek is niet het geweld van radicaal-links, maar meer de houding van de Nederlandse overheid, justitie en media. De BVD (voorloper van de AIVD) speelde een dubieuze rol bij de bestrijding van de CP/CD (p175) en het OM begaf zich op het vlak van de politiek met haar vervolging van de CD (p115). De media heeft gefaald als waakhond van de democratie – zij werkten mee aan de taboesfeer rond immigratie en deed rondweg aan leugens, valse berichtgeving en partijdigheid. De waakhond van de democratie werd de bijthond van het establishment.

Dit boek is een moedige aanzet van een grondige studie naar de Centrumpartij. Toch missen we een aantal elementen. Zo komen de afdelingen buiten de Randstad weinig aan bod en is er ook weinig zicht op de afdeling Rotterdam van de CP/CD, terwijl die toch zo’n belangrijke rol speelde binnen de partij(en). Tevens valt er afgezien van het vreemdelingenstandpunt weinig te lezen over de andere standpunten van de CP. Dit boek is in ieder geval geschreven voor een groot publiek en is van harte aan te bevelen.

Related Posts

Share This

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.