Ambtelijke macht is echte macht in een democratie

sep 15, 2015 by

Ambtelijke macht is echte macht in een democratie

Als je mensen op straat vraagt in welk politiek systeem zij leven, dan zullen de meesten antwoorden dat zij geloven in een democratie te leven. Een democratie waarin het volk het Parlement kiest, waaruit vervolgens de regering wordt samengesteld. Een getrapte volksvertegenwoordiging. Het is een geloof dat de macht van onderen komt en naar boven stijgt. Een democratie dient te verhinderen dat een bepaalde partij te machtig wordt en alleenheerschappij sticht. Het is bewust een rotatiesysteem.

De vraag is wie er in een rotatiesysteem machtiger is: de gekozen regeringsfunctionaris of de ambtenaar. Uiteraard is dat de ambtenaar, want hij is de enige constante factor. Politici komen en gaan, maar de ambtenaar blijft op zijn post en heeft uit hoofde van zijn beroep een betere dossierkennis, al is het maar omdat een hoop informatie niet openbaar beschikbaar is: staatsgeheim.

Omstreeks 1940 wezen verschillende schrijvers en denkers al op de opkomst van de bureaucratie als de stille macht. In 1939 publiceerde de Italiaan Bruno Rizzi La Bureaucratisation du Monde dat zo contrioversieel was dat de Franse regering beslag liet leggen op de hele oplage. In dat boek stelde Rizzi dat er wezenlijk geen verschil was in de wijze waarop communisten en fascisten, de twee uitersten in deze periode, de staat bestierden – zij steunden allebei op de macht van de bureaucratie.

De Amerikaan James Burnham heeft deze stelling van Rizzi verder uitgewerkt in zijn boek The Managerial Revolution (1941). Hierin betoogde hij dat niet de bureaucraten niet beperkt bleef tot dictaturen, maar ook in een liberale democratie als de Verenigde Staten zich ontwikkelde. Je zou het botweg de ‘ambtenarendictatuur’ kunnen noemen: het zijn de ambtenaren die de politiek bepalen door voorgekookte beleidsvoorstellen, en niet de gekozen volksvertegenwoordiging.

In 2006 heeft Gerard van Westerloo een interessant boek uitgebracht: Niet spreken met de bestuurder. Hierin laat hij in een serie van interviews naar voren komen dat de politiek en de ambtenarij totaal zijn vervlochten. Ambtenaren gaan de politiek in en politici duiken na hun parlementaire loopbaan op in ministeries of worden ambtelijke adviseurs. Zodoende is er een draaideur-stelsel ontstaan, waarin ambtenaren moeiteloos politici worden (en andersom!) en zodoende hun eigen vlees keuren.

In een rotatiesysteem van de macht is de ambtenaar de enige constante factor en daarmee de belangrijkste machtsfactor. De verwevenheid tussen politiek en ambtenarij zorgt er voor dat de positie van ambtenaren onaantastbaar is geworden. Politici lopen aan de leiband van de ambtenarij en alleen een politieke partij met een uitgebreid ambtelijk netwerk krijgt structureel wat gedaan. Het is de ambtenarij die de politieke partijen zodoende in hun greep houden met ambtelijke posten voor politici als wisselgeld.

Related Posts

Share This

1 Comment

  1. Alleen in het grotendeels Koerdische Rojava (Noord-Syrië) heerst sinds oktober 2012 democratie van onderop.

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.