Pim en Donald

aug 11, 2015 by

Pim en Donald

De aanvang van de 21ste eeuw wordt zonder twijfel beheerst door het populisme. Pim Fortuyn trapte in 2001/2002 af in Europa en nu blijkt met de opkomst van Donald Trump het populisme ook Amerika te hebben bereikt. Wat zijn de overeenkomsten en de verschillen tussen deze twee persoonlijkheden? Is er een ‘nieuwe politiek’ in opkomst?

Opmerkelijk aan zowel Fortuyn en Trump is dat zij relatieve buitenstaanders zijn. Beiden hebben zij maatschappelijk succes geboekt buiten de politiek en staan daarmee ver van de politieke klasse van professionele politici, die nooit iets anders hebben gedaan. Dat slaat aan bij de kiezers. Het post-Fortuyn succes van het CDA is voor een niet onbelangrijk deel te verklaren door het buitenstaandersprofiel van Balkenende, die evenals Fortuyn uit de academische wereld kwam. Daarmee zijn we bij een belangrijk verschil tussen Fortuyn en Trump aangekomen. Fortuyn ging prat op zijn academische loopbaan en ging graag als ‘professor Pim’ door het leven, alhoewel hij tijdens zijn verkiezingscampagne geen leerstoel meer bekleedde. Hij had een hele reeks aan boeken geschreven over verschillende onderwerpen. Van Trump is mij geen boek bekend.

Wat Trump en Fortuyn dan weer gemeenschappelijk hebben is hun flamboyante levensstijl: veel partners, een dure levensstijl en bovenal veel eigendunk. Ze hebben een voorkeur voor het goede leven en zijn zeer bewust van hun eigen succes. Veel belangrijker in politiek opzicht is hun bevlogenheid. Ze zijn beiden bereid om hun standpunten te verkondigen, zelfs als het ten koste gaat van hun eigen reputatie en kapitaal. Ze zijn beiden door de media en de politiek tot outcasts verklaard door de ‘toon’ van hun betoog. Ze delen ook hun vijandschap met de media met een nauwelijks verholen afkeer voor ‘powervrouwen’, met name feministische presentatrices. Fortuyn haalde uit naar Wouke van Scherenburg (‘ga toch koken mens’) en Trump heeft zijn vendetta met Megyn Kelly.

Op het politieke toneel lijken Fortuyn en Trump onverslaanbaar. Ze crashen dwars door de partijen heen, maar kunnen daardoor niet rekenen op een politiek netwerk. De kracht van Fortuyn en Trump ligt in hun directe en compromisloze vorm van politiek bedrijven. Ze zijn beiden niet bereid zich aan een partijbelang te onderwerpen en zullen desnoods als onafhankelijke kandidaat zich verkiesbaar stellen. Ze zijn ook niet gemakkelijk onder links of rechts onder te brengen – Trump en Fortuyn komen beiden voort uit het linkse kamp en zijn naar rechts opgeschoven. Ze zijn echter niet vast te pinnen op een bepaalde ideologie of een duidelijke links of rechts profiel. Toch blijkt een groot deel van het publiek daar opmerkelijk genoeg helemaal geen probleem mee te hebben.

Het laatste maar niet onbelangrijkste overeenkomst is het aankaarten van de immigratiecrisis door zowel Trump als Fortuyn. Het is een onderwerp dat angstvallig door media en mainstream politiek buiten het maatschappelijk debat wordt gehouden, maar heel veel mensen persoonlijk raakt. Beiden appelleren eveneens aan een soort van primair patriotisme, waarin de natie weer naar succes dient te worden geleid (‘Make America great again’). Trump en Fortuyn denken dat te kunnen doen door een persoonlijke en bijna apolitieke stijl van regeren door middel van een soort zakenkabinet. Illustratief hiervoor is Trump’s bewering dat hij goed met Poetin overweg zou kunnen, alsof de politiek een persoonlijke zaak is zonder nationale belangen. Fortuyn’s beweging overleefde de dood van haar leider dan ook niet.

Trump en Fortuyn vormen geen nieuwe politieke stijl. Daarvoor is hun stijl teveel verbonden aan hun persoonlijkheid. De mainstream politiek zou nooit een dergelijke klasse van politici kunnen voortbrengen, want dit soort mensen groeien niet op in de politiek, maar daarbuiten. Bovendien kunnen zij op de keper beschouwd niet veel veranderen, juist vanwege hun positie als buitenstaanders. Alleen met een politiek-ambtelijk netwerk kan een gekozen president iets bereiken. Er zijn nu eenmaal bestaande belangengroepen en hoe populair je ook bent, je kunt het establishment niet verslaan door middel van verkiezingen.

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.