Egypte: een revolutie die er geen was

dec 3, 2014 by

Vandaag was in Trouw te lezen  dat met de staking van de strafvervolging van Mubarak de Egyptische revolutie definitief mislukt zou zijn. Als er in 2011 onlusten uitbreken ontstond in het Westen de indruk van een Arabische lente, dat wil zeggen een golf van democratisering van het bestuur in de Arabische landen met gidsland Egypte voorop. Ik zou willen stellen dat er sprake was van een machtsstrijd binnen de elite, waarbij het volk is gebruikt als breekijzer.

Het is niet de eerste keer dat de bevolking van een autoritair bewind massaal de straat op gaat. In 1989 zagen we een soortgelijk scenario afspelen in China op het Plein van de Hemelse Vrede. Een conflict binnen de communistische elite over de koers van de partij wordt met het overlijden van partijprominent Hu Yaobang een publieke aangelegenheid. De rouwuitingen vormen zich razendsnel om in een demonstratie ten gunste van de factie van Yaobang. Yaobang was in 1987 uit zijn functies ontheven, toen hij had toegelaten dat studenten konden demonstreren voor meer democratie. De demonstraties in Beijing in 1989 waren een krachtmeting van een hele andere orde, maar uiteindelijk delfden de nazaten van Yaobang het onderspit.

In Egypte ging het anders. Mubarak was sinds 1981 de voorzitter van de Militaire Raad. In 2011 kwamen er fricties binnen deze militaire raad, die er toe leidden dat kopstukken binnen deze raad de steun van de straat gingen zoeken. Mubarak werd neergezet als een dictator met de neigingen van een Farao die zijn eigen zoon op de hoogste positie wil katapulteren. De veiligheidsdiensten trachtten Mubarak nog te redden door tevergeefs hard op te treden, want het leger gaf de doorslag door te weigeren tegen de demonstranten op te treden. Er werd nadien dan ook door Arabische media gespeculeerd in hoeverre het leger alles in touw had gezet. Na het afzetten van Mubarak leek volgens Westerse media de weg vrij naar een volwaardigde democratie. Niets is minder waar: Mubarak was weliswaar weg, maar de militaire raad bleef in de machtige positie van ‘kingmaker’.

In de daarop volgende maanden werd de positie van Egyptische president vrijgegeven voor verkiezingen met Mohammed Morsi van de Moslim Broederschap als winaar van die verkiezingen. Wat daarop volgde was economische chaos en Morsi trachtte tevergeefs deze chaos af te wenden door het buitenland af te reizen op zoek naar geld, tot in Teheran en Riyaad toe. Wederom kwamen er protesten op het Tahrir-plein en het leger zag dat het goed was. In 2013 pleegde maarschalk Al-Sissi van de militaire raad een coup door Morsi af te zetten. Vervolgens liet hij zichzelf verkiezen tot president. Hiermee was de cirkel compleet: Mubarak is weg, de parlementaire democratie is gediscrediteerd en het leger heeft de touwtjes weer stevig in handen.

Voor een argeloze buitenstaander was Mubarak een dictator, een obstakel naar de democratie die moest worden verwijderd. Mubarak’s macht was echter ingebed in het leger en meer bepaald de militaire raad van Egypte die werkelijke macht heeft. De onenigheid binnen deze raad tussen Mubarak en andere leden van de militaire elite werd handig door laatstgenoemden uitgespeeld via straatprotesten. De verwijdering van Mubarak verminderde op geen moment de macht van de militaire raad. Integendeel, de bevolking zag de militairen als bevrijders van Mubarak. Vervolgens weet het leger haar prestige nog meer te vergroten door op te treden tegen de economische en politieke chaos van de democratisch gekozen president Morsi. De volksmassa op Tahrir was een pion op het schaakbord van de militaire elite. De demonstraties op Tahrir-plein waren een georkestreerde revolutie ten bate van het leger.

Related Posts

Share This

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.