Hoe de slavernij in Nederland terecht kwam

jun 26, 2014 by

Hoe de slavernij in Nederland terecht kwam

Met de herdenking van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 1861 (de slavenhandel was al in 1814 afgeschaft) is het goed om stil te staan bij de vraag hoe de slavernij überhaupt in Nederland terecht kwam. In Nederland zelf? Ja, in de 17de eeuw liepen er zwarte slaven rond in Amsterdam. In dit stuk wil ik stilstaan bij de Nederlandse relatie met slavernij in Nederland zelf en de koloniën.

In 1596 voer er een buitgemaakt Portugees slavenschip binnen in de haven van Middelburg. Nederland was op dat moment al 46 jaar in oorlog met Spanje (zogenoemde 80-jarige oorlog) en Portugal maakte vanaf 1580 deel uit van het gebied onder heerschappij van de Spaanse koning Philips II. Het slavenschip stelde het Middelburgse gemeentebestuur voor een dilemma: wat te doen met de slaven? Nederland kende geen slavernij, ook niet van negerslaven, en er werd vastgesteld dat de slaven christenen waren. Deze mochten zodoende niet worden verkocht.
Als Nederland in die tijd al te maken had met slavenhandel, dan was het de gevangneming van Nederlandse zeelieden in de Middellandse Zee. Marokkaanse en Algerijnse zeerovers ontdeden Nederlandse schepen niet alleen van hun lading, maar ontnamen de opvarenden ook hun vrijheid. Zij werden als slaaf verkocht op de slavenmarkten van Salé, Algiers en Tunis. Op die reden werden er destijds vanuit de kerk fondsen geworven om deze christen-slaven vrij te kopen. Slavernij was in het Middellandse Zeegebied al een gebruik van duizenden jaren oud, vooral in Afrika.
Aan het begin van de 17de eeuw was er een kleine maar belangrijke migratie vanuit Portugal van joden naar Amsterdam. In de jonge Nederlandse staat was er een relatieve godsdienstvrijheid en Amsterdam was gastvrij voor welgestelde Portugese joden. Deze namen hun zwarte slaven die in het huishouden werkten mee naar Amsterdam. Zodoende ontstond er in Nederland de situatie waarin slavernij officieel was verboden, maar waarin slavernij in de joodse gemeenschap werd gedoogd. In het Italiaanse Livorno kregen joodse slaven een speciaal statuut, maar in Amsterdam niet.
De joodse slaven waren feitelijk pages, persoonlijke knechtjes, en werden geheel in de Mediterrane traditie gekleed in kleurige kostuums met witte kragen met veren op de muts. Deze pages waren vaak van jongs af aan als kind-slaven opgegroeid binnen de joodse families en in het beste geval werden ze op de joodse begraafplaats ter aarde besteld. Het is niet ondenkbaar dat de huidige versie van zwarte piet in het Sinterklaasfeest is afgeleid van deze bont geklede huisslaven.
De slavernij werd pas echt een vast bestanddeel van het Nederlandse handelsimperium toen vanaf 1620 grote delen van de Portugese kolonie Brazilië werden veroverd. Dit maakte deel uit van een ‘groot desseyn’ (groot plan) om de hele Zuid-Atlantische handel tussen Afrika en Amerika gewapenderhand over te nemen van de Portugezen. Dit plan viel in duigen en de Nederlandse koloniale aanwezigheid bleef beperkt tot de Antilliaanse eilanden en vanaf 1667 Suriname. In dit tijdsraam van 150 tot 200 jaar vond er trans-Atlantische slavenhandel vanuit Afrika plaats.

 

0 Comments

Trackbacks/Pingbacks

  1. Podcast Vrije Tribune: Slavernijverleden: over mythe en werkelijkheid | Vrije Tribune - […] Modern-day slavery in focus + Middle East and North Africa (the Guardian)  -  Hoe de slavernij in Nederland terecht…

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.